Słownik
Słownik pojęć prawa nieletnich
Prawo nieletnich korzysta z własnej siatki pojęciowej — często mylonej z terminami prawa karnego dorosłych. W tym słowniku tłumaczymy każde kluczowe pojęcie: krótko, z podstawą prawną i odwołaniami do powiązanych terminów. Każde hasło to osobna podstrona — gotowa do zalinkowania z artykułu albo z korespondencji z urzędem.
150 haseł · ciągle rozbudowywany
A
- Adopcja Przysposobienie — ustanowienie między adoptującym a dzieckiem więzi jak w rodzinie biologicznej.
- Akta sprawy Zbiór wszystkich dokumentów zgromadzonych w toku postępowania — strona i jej pełnomocnik mają do nich dostęp.
- Alimenty Obowiązek dostarczania środków utrzymania krewnym — w sądach rodzinnych często łączony z innymi sprawami rodzinnymi.
- Apelacja Środek odwoławczy od wyroku — w sprawach nieletnich stosowany rzadziej niż zażalenie, głównie wtedy, gdy sąd wydał wyrok (a nie postanowienie) albo gdy sprawa toczyła się w trybie dorosłego.
- Areszt śledczy Jednostka penitencjarna, w której osadza się osoby tymczasowo aresztowane.
- Asystent rodziny Pracownik socjalny wspierający rodzinę przeżywającą trudności opiekuńczo-wychowawcze.
B
C
- Cyberprzemoc Agresja i przemoc z użyciem narzędzi cyfrowych — wiadomości, grupy, media społecznościowe, publikowanie zdjęć.
- Czyn karalny Czyn zabroniony przez ustawę karną, popełniony przez nieletniego w wieku od 13 do 17 lat — rozpoznawany przez sąd rodzinny, nie sąd karny. Podstawa do zastosowania środków wobec nieletnich.
- Czyn zabroniony Zachowanie, które wypełnia znamiona czynu opisanego w ustawie karnej (najczęściej w Kodeksie karnym) — niezależnie od tego, czy sprawca ponosi odpowiedzialność karną za ten czyn.
D
G
H
I
J
K
- Karta nieletniego Nieoficjalna nazwa rejestru prowadzonego przez policję wobec nieletnich sprawców czynów karalnych.
- Kodeks karny wobec nieletnich Artykuł 10 Kodeksu karnego — reguluje zasady odpowiedzialności karnej w zależności od wieku sprawcy. Co do zasady nieletni odpowiadają na podstawie ustawy o nieletnich; wyjątek dotyczy nieletnich 15–17 lat w sprawach szczególnie poważnych.
- Konfrontacja Równoczesne przesłuchanie dwóch lub więcej osób w celu usunięcia sprzeczności w ich zeznaniach.
- Kontakty z dzieckiem Uregulowane prawnie spotkania rodzica z dzieckiem po rozwodzie lub separacji.
- Konwencja haska Umowa międzynarodowa o cywilnoprawnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę.
- Kradzież Zabór cudzej rzeczy ruchomej w celu przywłaszczenia — jedno z najczęstszych przestępstw popełnianych przez nieletnich.
- Kradzież sklepowa Kradzież towaru z lokalu handlowego; w praktyce często pierwszy kontakt nieletniego z policją.
- Kradzież z włamaniem Kradzież po pokonaniu zabezpieczenia (zamka, bramki, okna) — traktowana surowiej niż zwykła kradzież.
- Krajowy Rejestr Karny (KRK) Państwowy rejestr prowadzony przez Ministerstwo Sprawiedliwości — zawiera informacje o osobach skazanych prawomocnie, umorzeniach warunkowych i środkach karnych. Co do zasady nie obejmuje orzeczeń wobec nieletnich.
- Kurator sądowy Funkcjonariusz publiczny współpracujący z sądem rodzinnym — prowadzi wywiad środowiskowy, wykonuje nadzór nad nieletnim, nadzoruje wykonanie orzeczonych środków wychowawczych.
M
- Małoletni Osoba, która nie ukończyła 18. roku życia — pojęcie z Kodeksu cywilnego, dotyczy zdolności do czynności prawnych, władzy rodzicielskiej i pieczy.
- Mediacja Dobrowolne spotkanie nieletniego, pokrzywdzonego i mediatora — służące wypracowaniu porozumienia w sprawie naprawienia szkody i przeprosin. Sąd może uwzględnić wynik mediacji przy orzekaniu środka.
- MOS (Młodzieżowy Ośrodek Socjoterapii) Placówka dla nieletnich z zaburzeniami zachowania, emocji albo problemami adaptacyjnymi — łagodniejsza formuła niż MOW, z silnym nastawieniem na pracę terapeutyczną i edukacyjną.
- MOW (Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy) Placówka resocjalizacyjno-edukacyjna dla nieletnich, wobec których sąd rodzinny orzekł środek wychowawczy w postaci umieszczenia w ośrodku. W MOW dziecko mieszka, uczy się i uczestniczy w programie resocjalizacyjnym.
- Młodociany Sprawca, który w chwili czynu nie ukończył 21 lat, a w chwili orzekania 24 lat — status z k.k.
- Młodzieżowy ośrodek adaptacji społecznej MOAS — placówka resocjalizacyjna o zaostrzonym rygorze, alternatywna ścieżka wobec ZP.
N
- Nadzór kuratora Środek wychowawczy polegający na regularnej kontroli nad nieletnim sprawowanej przez kuratora sądowego — zwykle poprzez comiesięczne spotkania, kontakt ze szkołą i rodziną.
- Nadzór odpowiedzialny rodziców Środek wychowawczy, w którym to rodzice (zamiast kuratora) biorą na siebie formalną odpowiedzialność za nadzór nad nieletnim — z obowiązkiem informowania sądu o postępach i problemach.
- Nagroda w ośrodku Motywacyjny element regulaminu placówki — np. weekend z rodziną, dodatkowy telefon, wyjście poza teren.
- Naprawienie szkody Obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego albo zapłaty równowartości szkody wyrządzonej czynem.
- Niebieska Karta Procedura pomocy ofiarom przemocy w rodzinie — wszczyna ją m.in. policja, szkoła, ośrodek pomocy społecznej.
- Niebieski pokój Specjalne pomieszczenie do przyjaznego dla dziecka przesłuchania pokrzywdzonego lub świadka.
- Nieletni Osoba, wobec której toczy się postępowanie na podstawie ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich — w sprawach o demoralizację: od 10. do 18. roku życia, w sprawach o czyn karalny: od 13. do 17. roku życia.
- Nieodpłatna pomoc prawna (NPP) System bezpłatnych porad prawnych dostępnych dla każdej osoby, która oświadczy, że nie stać jej na opłacenie pomocy prawnej. Świadczona w każdym powiecie, w punktach wyznaczonych przez starostwo.
O
- Obowiązek nauki Obowiązek kontynuowania nauki do 18. r.ż. — po szkole podstawowej, niezależnie od formy.
- Obowiązek szkolny Obowiązek uczęszczania do szkoły do ukończenia 8-letniej szkoły podstawowej.
- Obrońca z urzędu Adwokat albo radca prawny wyznaczony do obrony nieletniego przez sąd — gdy nie ma on obrońcy z wyboru, a jego udział jest obowiązkowy albo uzasadniony trudną sytuacją materialną rodziny.
- Obrońca z wyboru Adwokat albo radca prawny ustanowiony do obrony nieletniego przez niego samego (za zgodą rodziców) lub przez przedstawiciela ustawowego. Rodzina sama wybiera osobę i opłaca honorarium.
- Odpowiedzialność cywilna rodziców Obowiązek rodziców do naprawienia szkody wyrządzonej przez dziecko, jeśli nie dopełnili nadzoru.
- Odroczenie postępowania Przesunięcie terminu czynności sądowej na inny dzień — najczęściej z powodu nieobecności lub nowych dowodów.
- Ograniczenie władzy rodzicielskiej Decyzja sądu rodzinnego, który z powodu nieprawidłowego wykonywania władzy rodzicielskiej odbiera rodzicom część uprawnień — bez jej całkowitego pozbawienia.
- Opieka naprzemienna Model opieki po rozwodzie, w którym dziecko mieszka na przemian u obojga rodziców.
- Opinia biegłego Dowód procesowy w postaci pisemnej lub ustnej ekspertyzy sporządzonej przez biegłego.
- Opinia psychologiczno-pedagogiczna Dokument sporządzony przez psychologów i pedagogów — zawiera ocenę stanu psychicznego, osobowości, rozwoju poznawczego i emocjonalnego nieletniego, a także rokowań resocjalizacyjnych.
- Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego Dokument poradni uprawniający ucznia do dostosowań i wsparcia w szkole.
- Oskarżyciel posiłkowy Pokrzywdzony działający w procesie karnym obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego.
- OZSS (Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów) Zespół psychologów i pedagogów działający przy sądach okręgowych, sporządzający opinie o nieletnich i ich rodzinach na zlecenie sądu rodzinnego. Wcześniej funkcję tę pełniły RODK (Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne).
- Ośrodek diagnostyczno-konsultacyjny ODK / OZSS — placówka wydająca opinie psychologiczno-pedagogiczne na zlecenie sądu.
- Ośrodek interwencji kryzysowej Placówka zapewniająca wsparcie i tymczasowe schronienie osobom w kryzysie.
- Ośrodek kuratorski Instytucja prowadząca zajęcia resocjalizacyjne, edukacyjne i profilaktyczne dla nieletnich — w formie dochodzącej (nieletni przychodzi kilka razy w tygodniu, mieszka w domu).
P
- Paserstwo Nabycie, pomoc w zbyciu, przyjęcie lub ukrycie rzeczy pochodzącej z przestępstwa.
- Pedagog szkolny Specjalista wspierający uczniów w szkole — często pierwszy sygnalizuje problem wymagający interwencji.
- Pełnomocnik pokrzywdzonego Adwokat lub radca prawny reprezentujący pokrzywdzonego w procesie.
- Piecza zastępcza System tymczasowej albo długoterminowej opieki nad dzieckiem, które z różnych przyczyn nie może pozostawać w rodzinie biologicznej — w formie rodzinnej (rodzina zastępcza, rodzinny dom dziecka) albo instytucjonalnej (placówka opiekuńczo-wychowawcza).
- Placówka opiekuńczo-wychowawcza Dom dziecka i inne formy instytucjonalnej pieczy zastępczej.
- Pobicie Atak na człowieka skutkujący naruszeniem nietykalności cielesnej albo uszczerbkiem na zdrowiu.
- Pogotowie opiekuńcze Placówka opiekuńczo-wychowawcza typu interwencyjnego — zapewnia dzieciom i młodzieży natychmiastową, czasową opiekę w sytuacji kryzysu rodzinnego.
- Pokrzywdzony Osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone czynem karalnym.
- Policja Organ ścigania; w sprawach nieletnich prowadzi czynności wyjaśniające i zatrzymuje sprawcę.
- Policyjna izba dziecka Pomieszczenie policyjne, w którym zatrzymany nieletni może być umieszczony do czasu przekazania rodzicom, przedstawicielowi ustawowemu, sądowi rodzinnemu albo placówce (schronisku, pogotowiu opiekuńczemu).
- Poradnia psychologiczno-pedagogiczna Publiczna placówka wydająca opinie i orzeczenia o potrzebie wsparcia ucznia.
- Porozumienie rodzicielskie Ustalenia rodziców co do opieki, kontaktów i wychowania po rozstaniu — zatwierdzane przez sąd.
- Porwanie rodzicielskie Zabór dziecka przez jednego z rodziców wbrew prawu drugiego do opieki.
- Posiadanie marihuany Najczęstszy rodzaj posiadania w sprawach nieletnich; w drobnej ilości możliwe umorzenie z art. 62a.
- Posiadanie narkotyków Przestępstwo z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii — karalne także w przypadku niewielkich ilości.
- Posiedzenie Czynność sądu, często niejawna — w sprawach nieletnich powszechnie stosowana zamiast rozprawy.
- Postanowienie Podstawowa forma orzeczenia sądu rodzinnego w sprawach nieletnich — kończąca postępowanie albo rozstrzygająca kwestię incydentalną. W postanowieniu sąd stosuje środek wychowawczy, leczniczy albo poprawczy.
- Postępowanie opiekuńcze Postępowanie sądu rodzinnego dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem — wydzielone od spraw o demoralizację.
- Postępowanie poprawcze Tryb postępowania w sprawie nieletniego, który może prowadzić do orzeczenia środka poprawczego (ZP).
- Postępowanie wyjaśniające Etap postępowania wobec nieletniego prowadzony przez sąd rodzinny — od zawiadomienia do wydania postanowienia. Celem jest zebranie dowodów i oceny sytuacji, na których oprze się decyzja sądu.
- Pozbawienie władzy rodzicielskiej Najcięższa ingerencja sądu rodzinnego we władzę rodzicielską — rodzic traci prawa i obowiązki wobec dziecka, z wyjątkiem obowiązku alimentacyjnego.
- Prace społeczne Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne — możliwy element środka wychowawczego.
- Prawo do milczenia Uprawnienie osoby przesłuchiwanej do odmowy składania wyjaśnień albo odpowiedzi na pytania.
- Prawo do obrony Konstytucyjna gwarancja korzystania z pomocy obrońcy na każdym etapie postępowania.
- Profilaktyka Działania zapobiegające rozwojowi niedostosowania społecznego i przestępczości — szkolne, rodzinne, środowiskowe.
- Prokurator Organ ścigania — wnosi i popiera oskarżenie oraz nadzoruje dochodzenie; w sprawach nieletnich uczestniczy w postępowaniu.
- Protokół przesłuchania Dokument utrwalający przebieg przesłuchania; ma moc dowodową i jest dołączany do akt.
- Prowadzenie bez uprawnień Prowadzenie pojazdu mechanicznego bez wymaganego prawa jazdy — wykroczenie lub przestępstwo zależnie od okoliczności.
- Przedstawiciel ustawowy Osoba uprawniona do reprezentowania małoletniego (nieletniego) w czynnościach prawnych — najczęściej rodzic z pełnią władzy rodzicielskiej, opiekun prawny albo kurator ustanowiony przez sąd.
- Przepadek przedmiotów Utrata prawa własności do przedmiotów związanych z czynem (np. narzędzia, narkotyki, łup).
- Przeproszenie pokrzywdzonego Obowiązek formalnego przeproszenia — element środków wychowawczych i częsta treść ugody mediacyjnej.
- Przepustka losowa Zezwolenie na krótkie opuszczenie ośrodka w nagłych przypadkach rodzinnych (np. pogrzeb).
- Przepustka z ośrodka Czasowe opuszczenie ośrodka przez wychowanka — np. na weekend do rodziny, na święta, na ferie. Decyzję podejmuje dyrektor ośrodka na podstawie programu wychowawczego i zachowania wychowanka.
- Przesłuchanie nieletniego Czynność procesowa, w której nieletni składa wyjaśnienia — co do zasady w obecności rodzica albo obrońcy, z możliwością skorzystania z prawa do odmowy składania wyjaśnień.
R
- Recydywa nieletniego Sytuacja, w której nieletni popełnia kolejny czyn karalny albo wykazuje kolejne przejawy demoralizacji po wcześniejszym orzeczeniu środka — sąd zasadniczo reaguje zaostrzeniem.
- Resocjalizacja Proces przywracania osoby do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie — cel środków wychowawczych i poprawczych.
- Rodzina wspierająca Rodzina pomagająca innej rodzinie w codziennych obowiązkach wychowawczych — forma profilaktyki.
- Rodzina zastępcza Forma pieczy zastępczej, w której dziecko jest wychowywane przez osoby (parę albo samotną osobę), które formalnie nie są jego rodzicami. Istnieje kilka typów rodziny zastępczej — od spokrewnionej po zawodową.
- Rozbój Kradzież dokonana z użyciem przemocy lub groźby jej użycia — ciężkie przestępstwo także wśród nieletnich.
- Rozpijanie małoletniego Podawanie lub ułatwianie spożycia alkoholu osobie poniżej 18. roku życia — przestępstwo z art. 208 k.k.
- Rozprawa Główne posiedzenie sądu z udziałem stron; na rozprawie zapadają orzeczenia merytoryczne.
- Rzecznik Praw Dziecka Organ państwowy stojący na straży praw dziecka — przyjmuje skargi, interweniuje, opiniuje akty prawne.
S
- Schronisko dla nieletnich Placówka o charakterze zamkniętym, w której nieletni przebywa tymczasowo — w toku postępowania, w oczekiwaniu na orzeczenie kończące sprawę. Odpowiednik aresztu tymczasowego w postępowaniu dorosłych.
- Sexting Wysyłanie materiałów o charakterze seksualnym w formie cyfrowej; szczególnie ryzykowne karnie, gdy dotyczy osób poniżej 18 lat.
- Skarga kasacyjna Nadzwyczajny środek zaskarżenia kierowany do Sądu Najwyższego — w sprawach nieletnich stosowany wyjątkowo.
- Stalking Uporczywe nękanie innej osoby, wywołujące u niej uzasadnione poczucie zagrożenia lub istotne naruszenie prywatności.
- Szalbierstwo Wyłudzenie świadczenia, za które należy zapłacić — np. jazda bez biletu, zjedzenie posiłku w lokalu bez zapłaty.
- Sąd rodzinny Wydział sądu rejonowego rozpoznający sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i sprawy nieletnich. W sprawach nieletnich działa zamiast sądu karnego.
- Sędzia rodzinny Sędzia orzekający w wydziale rodzinnym sądu rejonowego — w sprawach nieletnich prowadzi postępowanie wyjaśniające, orzeka środki i nadzoruje ich wykonanie.
- Środek leczniczy Środek stosowany wobec nieletniego, u którego stwierdzono uzależnienie, zaburzenie psychiczne albo inne schorzenie wymagające specjalistycznego leczenia — może mieć formę ambulatoryjną albo stacjonarną.
- Środek poprawczy Najcięższy środek stosowany wobec nieletniego — polega na umieszczeniu w zakładzie poprawczym. Stosowany wyjątkowo, wobec nieletnich od 13. roku życia w sprawach o poważne czyny karalne i przy wysokim stopniu demoralizacji.
- Środek wychowawczy Podstawowa kategoria środków stosowanych wobec nieletnich — od najłagodniejszego upomnienia po umieszczenie w MOW albo MOS. Celem jest resocjalizacja, nie kara.
- Świadek Osoba wezwana do złożenia zeznań o znanych jej okolicznościach sprawy.
T
U
- Ucieczka z domu Samowolne opuszczenie miejsca zamieszkania przez nieletniego — podstawa do zgłoszenia zaginięcia.
- Ucieczka z ośrodka Samowolne oddalenie z MOW, MOS lub ZP — zwykle skutkuje zaostrzeniem środka po doprowadzeniu.
- Udzielanie narkotyków Przekazanie narkotyku innej osobie — nawet za darmo i w znikomej ilości; znacznie surowsze niż samo posiadanie.
- Ugoda Dobrowolne porozumienie stron, zatwierdzane przez sąd — typowy efekt skutecznej mediacji.
- Umorzenie postępowania Decyzja sądu rodzinnego kończąca postępowanie bez stosowania środka wobec nieletniego — stosowana, gdy postępowanie wykazało, że brak podstaw do orzekania albo że zastosowanie środka nie jest celowe.
- Upomnienie Najłagodniejszy środek wychowawczy — sąd rodzinny wyraża nieletniemu formalną naganę za czyn i upomina go, by takich zachowań nie powtarzał. Nie powoduje żadnych dalszych ograniczeń.
- Uprowadzenie dziecka Odebranie dziecka spod opieki osoby uprawnionej — przestępstwo z art. 211 k.k.
- Urlop z zakładu poprawczego Dłuższe opuszczenie ZP — np. na wakacje, święta, ferie — przyznawane za dobre sprawowanie.
- Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich Ustawa z 9 czerwca 2022 r. — podstawowy akt regulujący postępowanie sądu rodzinnego wobec nieletnich w Polsce. Zastąpiła wcześniejszą ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich z 1982 r.
- Uszkodzenie mienia Umyślne zniszczenie, uszkodzenie lub uczynienie rzeczy niezdatną do użytku.
- Uzależnienie Stan przymusu używania substancji lub wykonywania czynności mimo szkód; leczenie jest często elementem środka wychowawczego.
W
- Wagary Potoczne określenie nieusprawiedliwionej nieobecności w szkole — sygnał mogący świadczyć o demoralizacji.
- Wandalizm Potoczne określenie czynów polegających na niszczeniu mienia publicznego lub prywatnego (graffiti, zniszczenia w szkole, na przystanku).
- Warunkowe umorzenie postępowania Umorzenie sprawy z nałożeniem obowiązków na okres próby — instytucja z prawa karnego dorosłych, rzadko używana u nieletnich.
- Warunkowe zwolnienie Możliwość opuszczenia zakładu poprawczego przed ukończeniem pobytu — pod warunkiem pozytywnych rokowań i zobowiązaniu do określonego postępowania przez wyznaczony okres próby.
- Wiek odpowiedzialności karnej Granica wiekowa, od której osoba ponosi określony rodzaj odpowiedzialności prawnej za swoje czyny — w Polsce stopniowana: 10 (demoralizacja), 13 (czyn karalny), 15 (wyjątkowo kara jak dla dorosłego), 17 (kodeks karny).
- Wniosek o wszczęcie postępowania Pismo rozpoczynające sprawę w sądzie rodzinnym lub zawiadomienie składane do prokuratury.
- Wydział rodzinny i nieletnich Wydział sądu rejonowego rozpoznający sprawy opiekuńcze i sprawy nieletnich.
- Wykroczenie Czyn mniej poważny niż przestępstwo — odrębny kodeks, niższe sankcje, odmienny tryb.
- Wyrok Orzeczenie sądu rozstrzygające sprawę co do istoty — w sprawach nieletnich najczęściej wydawane w formie postanowienia.
- Wywiad kuratora Sprawozdanie kuratora ze środowiska nieletniego — element akt sprawy i podstawa decyzji sądu.
- Wywiad środowiskowy Czynność przeprowadzana przez kuratora sądowego na zlecenie sądu rodzinnego — polega na zebraniu informacji o warunkach życia, wychowaniu i środowisku nieletniego poprzez rozmowy z rodziną, szkołą i otoczeniem.
- Wznowienie postępowania Otwarcie prawomocnie zakończonej sprawy po ujawnieniu nowych dowodów lub wad postępowania.
- Władza rodzicielska Zespół praw i obowiązków rodziców wobec dziecka — obejmuje pieczę nad jego osobą, wychowanie, reprezentowanie i zarząd majątkiem. Przysługuje z mocy prawa obojgu rodzicom.
- Władza rodzicielska wspólna Sytuacja, w której oboje rodzice zachowują pełnię władzy rodzicielskiej po rozwodzie.
Z
- Zaginięcie nieletniego Stan, w którym miejsce pobytu dziecka jest nieznane — zgłasza się natychmiast na policji.
- Zakaz prowadzenia pojazdów Okresowy zakaz kierowania pojazdami — może być orzeczony także wobec nieletniego.
- Zakład karny dla młodocianych Jednostka penitencjarna dla skazanych młodocianych (do 24. r.ż.) — dotyczy nieletnich osądzonych jak dorośli.
- Zakład poprawczy Placówka resocjalizacyjna o charakterze zamkniętym — najcięższy środek wobec nieletniego, stosowany po orzeczeniu środka poprawczego. Jest kilka typów ZP, różniących się stopniem zabezpieczeń.
- Zatarcie orzeczenia Formalne uznanie orzeczenia za niebyłe po upływie określonego czasu — skutkuje traktowaniem osoby tak, jakby orzeczenia nigdy nie było, m.in. w kontekście zaświadczeń o niekaralności.
- Zatrzymanie nieletniego Krótkotrwałe pozbawienie wolności nieletniego przez policję — w sytuacji ujęcia na gorącym uczynku, istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu karalnego albo ujawnienia demoralizacji wymagającej interwencji.
- Zawiadomienie o przestępstwie Formalne poinformowanie organów ścigania o zdarzeniu mogącym być przestępstwem.
- Zawieszenie postępowania Czasowe wstrzymanie biegu sprawy z przyczyn formalnych (np. choroba) albo faktycznych (np. brak miejsca pobytu).
- Zażalenie Środek zaskarżenia postanowień sądu rodzinnego — składany w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem. Rozpoznaje go sąd drugiej instancji (okręgowy).
- Zespół kuratorski Zespół kuratorskiej służby sądowej przy sądzie rejonowym — wykonuje orzeczenia sądu rodzinnego.
- Zniesławienie Pomówienie osoby o postępowanie lub cechy, które mogą obniżyć jej dobre imię.
- Znieważenie Znieważenie innej osoby słowem, pismem, gestem lub w sieci — ścigane z oskarżenia prywatnego.
- Znęcanie się Systematyczne zadawanie cierpień fizycznych lub psychicznych osobie zależnej (np. młodszemu rodzeństwu).
- Zobowiązanie do określonego postępowania Środek wychowawczy polegający na zobowiązaniu nieletniego do konkretnego działania albo powstrzymania się od określonych zachowań — np. naprawienie szkody, przeproszenie, podjęcie terapii, zakaz kontaktów.